Po rozwodzie – jeśli małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej – konieczne jest dokonanie podziału majątku wspólnego. Rozstanie małżonków to nie jedyna sytuacja, która uzasadnia taką czynność. Jak dokonać podziału majątku w czasie trwania małżeństwa?
Czym jest majątek wspólny?
Majątek wspólny powstaje w chwili zawarcia związku małżeńskiego, o ile małżonkowie nie zawarli umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową. W jego skład wchodzą co do zasady przedmioty nabyte przez małżonków w trakcie trwania małżeństwa. To przede wszystkim:
- pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
- dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
- środki zgromadzone na rachunku otwartym lub pracowniczym funduszu emerytalnym każdego z małżonków;
- kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Oprócz majątku wspólnego małżonkowie zachowują również majątek osobisty. W jego skład wchodzą przede wszystkim przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności majątkowej czy przez dziedziczenie. Majątek osobisty nie podlega podziałowi.
Czy można dokonać podziału majątku wspólnego w trakcie trwania małżeństwa?
Zgodnie z art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Dodatkowo małżonek nie może też rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku. Ustawowa wspólność majątkowa ustaje dopiero w razie orzeczenia rozwodu lub separacji, śmierci jednego z małżonków albo podpisania umowy ustanawiającej ustrój rozdzielności majątkowej.
To właśnie ustanie małżeńskiej wspólności majątkowej jest warunkiem dokonania podziału majątku wspólnego w trakcie trwania małżeństwa. W praktyce taki podział ma miejsce ze względu na zawarcie przez małżonków umowy w przedmiocie ustanowienia rozdzielności majątkowej. Inne sytuacje, w których ustaje wspólność majątkowa to np. ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd, ogłoszenie upadłości jednego z małżonków, orzeczenie separacji, czy ubezwłasnowolnienie jednego z małżonków. Jeśli zastanawiasz się, czy rozdzielność majątkowa jest dobrym rozwiązaniem w Twojej sytuacji, warto skonsultować to z prawnikiem jeszcze przed podpisaniem takiej umowy.
Jeśli wspólność ustawowa ustała w czasie trwania małżeństwa, możecie dokonać podziału majątku.
Jak przeprowadzić podział majątku wspólnego w trakcie trwania małżeństwa?
W polskim prawie przewidziane zostały dwie drogi dokonania podziału majątku wspólnego. Nie ma przy tym znaczenia, czy majątek dzielony jest w trakcie związku małżeńskiego, czy po jego zakończeniu. Podział majątku może być dokonany w drodze umowy albo przez sąd. Najpierw jednak trzeba doprowadzić do ustanowienia rozdzielności majątkowej.
Takie orzeczenie może wydać z ważnych powodów sąd. Ważne powody to klauzula generalna, w której zakres mogą wchodzić takie sytuacje, jak np. lekkomyślne trwonienie wspólnego majątku, alkoholizm czy problem z hazardem. Chodzi o wszystkie sytuacje, które sprawiają, że istnienie ustroju wspólności majątkowej nie służy dobru małżonków. W braku sporu małżonkowie mogą ustanowić rozdzielność majątkową u notariusza.
Po zakończeniu formalności w sprawie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie zachowują swoje majątki osobiste oraz udział w majątku wspólnym, który podlega podziałowi. Ten może być dokonany umownie, jeśli pomiędzy partnerami nie ma sporu co do sposobu podziału. W takim dokumencie mogą być również określone dopłaty, które mają wyrównać udziały. Jeśli w skład majątku wspólnego wchodzi nieruchomość, umowa musi być zawarta w formie aktu notarialnego. Wskazany sposób jest szybszy, może jednak okazać się droższy, jeśli konieczna będzie wizyta u notariusza.
W takim wypadku małżonkowie muszą znaleźć dogodną kancelarię notarialną, umówić wizytę i przygotować niezbędne dokumenty. Notariusz przygotuje projekt umowy podziału i wyjaśni wątpliwości. Koszt przeprowadzenia formalności będzie zależny od wartości majątku, który podlega podziałowi. Maksymalna taksa notarialna dla majątku o wartości od 30 do 60 tysięcy złotych to 710 złotych + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 złotych. W przypadku dużych majątków koszty mogą okazać się znaczne. Dla przykładu, gdy wartość majątku mieści się w przedziale od 1 000 000 zł do 2 000 000 złotych, taksa wynosi 4770 złotych + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 złotych. Z uwagi na wysokie koszty związane z wizytą u notariusza, niektórzy małżonkowie decydują się na wystąpienie do sądu w sprawie podziału majątku. Jeśli partnerzy są zgodni co do sposobu podziału, zapłacą niższą opłatę sądową, co dodatkowo obniży koszty. Trzeba jednak pamiętać, że postępowanie w sądzie trwa, podczas gdy u notariusza wszelkie formalności da się załatwić nawet podczas jednej wizyty. Sądem właściwym do przeprowadzenia sprawy dotyczącej podziału majątku w trakcie trwania małżeństwa jest sąd rejonowy właściwy pod względem miejsca położenia majątku. Gdy podział majątku odbywa się już po rozwodzie, warto wiedzieć, jak uniknąć podziału majątku po rozwodzie prowadzącego do konfliktów między byłymi małżonkami.
Masz wątpliwości co do podziału majątku wspólnego? Skorzystaj z pomocy adwokata specjalizującego się w prawie rodzinnym i bezpiecznie przeprowadź całą procedurę ->
